ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΑ
Υπογράφεται το σύμφωνο Μολότωφ – Ρίμποντροπ στις 24 Αυγούστου 1939 που προέβλεπε εκτός των άλλων διαμελισμό της Πολωνίας ανάμεσα στην Ναζιστική Γερμανία και την Σοβιετική Ένωση και προσάρτηση των Χωρών της Βαλτικής και μέρους της Φινλανδίας, όπως και έγινε.
Εισβολή της Ναζιστικής Γερμανίας στην Πολωνία την 1η Σεπτεμβρίου 1939
Εισβολή της Σοβιετικής Ένωσης στην ανατολική Πολωνία την 17η Σεπτεμβρίου 1939 δηλαδή 16 ημέρες μετά την εισβολή της Ναζιστικής Γερμανίας. Την Άνοιξη του 1940 έχουμε την σφαγή στο Κατίν όπου η Σοβιετική μυστική αστυνομία (NKVD) εκτελεί στα δάση του Κατίν 22.000 κυρίως Πολωνούς αξιωματικούς.
Προσάρτηση του 11% της Φινλανδίας μετά τον βραχύβιο πόλεμο που ξέσπασε όταν η Φινλανδία αρνήθηκε να παραχωρήσει εδάφη της.
Προσάρτηση των τριών βαλτικών χωρών (Εσθονία, Λετονία, Λιθουανία) από την Σοβιετική Ένωση τον Αύγουστο του 1940 μετά την κατάληψη τους από τον κόκκινο στρατό.
Υιοθέτηση από το ΚΚΕ του χαρακτηρισμού της 3ης Διεθνούς των Κομμουνιστικών Κομμάτων για τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο ως ιμπεριαλιστικό, δηλαδή η γραμμή ήταν, εμείς οι κομμουνιστές δεν έχουμε καμιά θέση σε έναν πόλεμο μεταξύ ιμπεριαλιστών δηλαδή Αγγλίας και Γερμανίας.
Αυτό εκφράζεται και με ανακοινώσεις του ΚΚΕ και του ΓΓ του ΚΚΕ Νίκου Ζαχαριάδη, ο οποίος ενώ στο πρώτο του Γράμμα μετά την επίθεση της φασιστικής Ιταλίας στις 28 Οκτωβρίου 1940, καλούσε τον λαό σε αντιφασιστικό αγώνα, στο δεύτερο και στο τρίτο Γράμμα του και ενώ ο ελληνικός στρατός είχε πάρει αμπάριζα τους Ιταλούς στο αλβανικό μέτωπο μιλούσε για ανακωχή με την Ιταλία και να φύγουν οι Άγγλοι από την Ελλάδα !
Στις 6 Απριλίου 1941 οι Ναζί εισβάλλουν στην Ελλάδα, οι εθνικές δυνάμεις ηττώνται μετά από σκληρή αντίσταση των οχυρών και οι κατακτητές καταλαμβάνουν την Αθήνα στις 27 Απριλίου.
Στις 22 Ιουνίου 1941 όταν τα τανκς της Ναζιστικής Γερμανίας εισβάλλουν στην Σοβιετική Ένωση, αλλάζει άρδην η θέση του ΚΚΕ για τον πόλεμο και από ιμπεριαλιστικό αλλάζει σε εθνικοαπελευθερωτικό και αντιφασιστικό.
Μετά την αλλαγή γραμμής του ΚΚΕ για αντίσταση στους Ναζί κατακτητές αποφασίζεται να ιδρυθεί το ΕΑΜ (6η Ολομέλεια ΚΕ 1-3 Ιουλίου 1941 και 7η Ολομέλεια ΚΕ Σεπτέμβριος 1941)
Ίδρυση του ΕΑΜ με πρωτοβουλία του ΚΚΕ στις 27 Σεπτεμβρίου 1941 λίγες μέρες μετά την ίδρυση του ΕΔΕΣ της άλλης μεγάλης αντιστασιακής οργάνωση υπό τον Ναπολέοντα Ζέρβα.
Συμπέρασμα 1ο
Το ΚΚΕ με την συμφωνία Ναζιστικής Γερμανίας – Σοβιετικής Ένωσης μη επίθεσης, έχει μια θέση ουδετερότητας λέγοντας ότι ο πόλεμος ήταν ιμπεριαλιστικός και οι κομμουνιστές και οι λαοί δεν έχουν καμιά θέση να ταχθούν με κάποια πλευρά π.χ. υπέρ της Αγγλίας
Συμπέρασμα 2ο
Το ΚΚΕ αλλάζει στάση μετά την εισβολή των Ναζί στην Σοβιετική Ένωση τον Ιούνιο του 1941 και ο πόλεμος από ιμπεριαλιστικός γίνεται πατριωτικός και ανοίγει ο δρόμος για την ίδρυση του ΕΑΜ τον Σεπτέμβριο του 1941 που όμως λίγες ημέρες νωρίτερα είχε ιδρυθεί ο ΕΔΕΣ, πράγμα που δεν ήθελε με τίποτα το ΚΚΕ το οποίο επιθυμούσε να μονοπωλήσει την αντίσταση, κυρίως για να μην υπάρχει αντίπαλος μετά την απελευθέρωση, όπως αποδείχθηκε από την στάση του μετά την αποχώρηση των Ναζί από την Ελλάδα. Εκτίμηση που ενισχύεται από τις συνεχείς πολεμικές επιχειρήσεις του Άρη Βελουχιώτη κατά του ΕΔΕΣ του Ναπολέοντα Ζέρβα, αλλά και από την εξόντωση και την εκτέλεση περίπου 200 μαχητών του 5/42 Συντάγματος του Δημήτρη Ψαρού, (της τρίτης μεγαλύτερης αντιστασιακής οργάνωσης) από τον ΕΛΑΣ. Μια μαζική εξόντωση πατριωτών αγωνιστών και του ίδιου του Συνταγματάρχη Ψαρού, με την καθοδήγηση του Άρη Βελουχιώτη. Όλα αυτά τα εγκλήματα και άλλες εκκαθαρίσεις από τον ΟΠΛΑ (της λαϊκής πολιτοφυλακής του ΕΑΜ που εκτελούσε Έλληνες χωρίς δίκες), όπως έγινε με την Ελένη Γκατσογιάννη και την Ελένη Παπαδάκη και πολλούς άλλους, αφού χαρακτηρίστηκαν προδότες, είτε συνεργάτες των κατακτητών με συνοπτικές διαδικασίες), αποδεικνύουν όλα αυτά.
Συμπέρασμα 3ο
Ενδεχομένως ένα τμήμα της ηγεσίας του ΚΚΕ και κάποια στελέχη του να πίστευαν πραγματικά ότι η Ναζιστική Γερμανία ήταν μια χώρα που δεν θα ενοχλούσε την Σοβιετική Ένωση και την Ελλάδα, αφού οι σύντροφοι της Σοβιετικής Ένωσης είχαν υπογράψει μαζί τους Σύμφωνο μη Επίθεσης. Άρα ο κίνδυνος κατ’ αυτούς ήταν μεγαλύτερος από το Καθεστώς Μεταξά παρά από τους Γερμανούς Ναζί.
Συμπέρασμα 4ο
Η ηγεσία του ΕΑΜ/ΚΚΕ παρότι πήρε δύο φορές σωστές αποφάσεις στην μεταπολεμική κατάσταση (η 1η όταν συμμετείχε στην 1η Κυβέρνηση Εθνικής Ενότητας με Πρωθυπουργό το Γεώργιο Παπανδρέου με έξι υπουργούς) το 1944 και η δεύτερη φορά το 1945 για τον αφοπλισμό του ΕΛΑΣ και την δημιουργία ενός Εθνικού Στρατού με την συμφωνία της Βάρκιζας. Δυστυχώς όμως στην τότε ηγεσία του ΚΚΕ υπερίσχυσαν οι φωνές που θεωρούσαν ότι το μέλλον της Ελλάδας δεν ήταν μέσα από την Εθνική Συμφιλίωση και την συνεργασία με τις άλλες εθνικές πολιτικές δυνάμεις για την οικοδόμηση μιας ελεύθερης και δημοκρατικής Ελλάδας, όπως έγινε στις περισσότερες δυτικές δημοκρατίες. Γι αυτό το ΚΚΕ δεν παίρνει μέρος στις Εθνικές Εκλογές του 1946, προετοιμαζόμενο για την ένοπλη λαϊκή σοσιαλιστική επανάσταση (όπως έλεγε) και τον αναπόφευκτο Εμφύλιο Πόλεμο 1947 – 1949 όπου βέβαια ηττήθηκε.
Για τους 200 εκτελεσμένους πατριώτες από τους Ναζί (στον πλειοψηφία τους κομμουνιστές) την 1η Μαΐου 1944
Στις 4 Αυγούστου του 1936 επιβάλλεται η δικτατορία Μεταξά
Για να απομονώσει και να ελέγξει τις λαϊκές αντιδράσεις το καθεστώς Μεταξά το 1937 συγκεντρώνει όλους τους συλληφθέντες ηγέτες του ΚΚΕ, αλλά και άλλους εξόριστους στην Ακροναυπλία.
Στην Ακροναυπλία το ΚΚΕ επέβαλλε σιδηρά πειθαρχία στους εξόριστους απαγορεύοντας τις ατομικές ή ομαδικές αποδράσεις και ασφαλώς τις δηλώσεις μετανοίας που ζητούσε το καθεστώς από τους εξόριστους για να τους απελευθερώσει.
Η δήλωση μετανοίας δηλαδή η άρνηση της ιδεολογίας του κομμουνισμού και του ΚΚΕ ήταν μια εξευτελιστική διαδικασία για τον εξόριστο και όποιος την έκανε (περίπου το 10% των Ακροναυπλιωτών έκανε δήλωση μετανοίας για να φύγει από την εξορία), γνώριζε ότι θα τον ακολουθούσε στην συνέχεια ο τίτλος του δηλωσία δηλαδή περίπου του προδότη.
Κάποια κομματικά στελέχη αλλά και άλλοι εξόριστοι της Ακροναυπλίας οι οποίοι δεν ήταν στο ΚΚΕ και διαφώνησαν με την απόφαση της ηγεσίας του, στιγματίσθηκαν και απομονώθηκαν από τους κομμουνιστές (Πουλιόπουλος κ.ά.)
Ένας από τους εξόριστους, ο Αγις Στίνας κατηγόρησε ανοικτά την ηγετική ομάδα του ΚΚΕ στην Ακροναυπλία ότι με την τακτική της να μην επιτρέψει την απόδραση τους, ακόμη και όταν κατέρρευσε το καθεστώς Μεταξά, στην πράξη οι “παρέδωσαν τους Ακροναυπλιώτες δεμένους στους Γερμανούς Ναζί”.
Βέβαια παρ’ όλες τις απαγορεύσεις ηγετικά στελέχη του ΚΚΕ απέδρασαν (και καλά έκαναν) μεμονωμένα όπως ο Γιάννης Ιωαννίδης, ο Βασίλης Μπαρτζιώτας, ο Κώστας Θέος, ο Μιλτιάδης Πορφυρογένης κ.ά. με διάφορες ευκαιρίες μεταγωγής τους.
Ομαδικά απελευθερώθηκαν 30 περίπου Ακροναυπλιώτες μετά από αίτημα της Βουλγαρικής Λέσχης Θεσσαλονίκης με το πρόσχημα της βουλγαρικής καταγωγής τους, με δεδομένο ότι η Βουλγαρία υπήρξε σύμμαχος των Γερμανών Ναζί.
Η μεγάλη ευκαιρία να απελευθερωθούν είτε να αποδράσουν όλοι οι εξόριστοι της Ακροναυπλίας ήταν στο διάστημα, από τον θάνατο του Μεταξά στις 29 Ιανουαρίου 1941, μέχρι την εισβολή των Γερμανών Ναζί τον Απρίλιο του 1941. Στο διάστημα αυτό είχε κυριολεκτικά παραλύσει το καθεστώς και οι δεσμοφύλακες είχαν μείνει ελάχιστοι και θα ήταν παιχνιδάκι για τους 625 κρατούμενους Ακροναυπλιώτες η απόδραση τους. Η ηγετική ομάδα του ΚΚΕ της Ακροναυπλίας όμως, επέλεξε μέχρι την τελευταία στιγμή την τυπική παράδοση τους στους Γερμανούς Ναζί, δηλαδή την εκτέλεση τους όπως και έγινε.
Βέβαια ο Άρης Βελουχιώτης υπήρξε δηλωσίας ως εξόριστος στις φυλακές Κέρκυρας. Αυτό ήταν πάντα αγκάθι στις σχέσεις του με το ΚΚΕ αλλά δεν αποτέλεσε και εμπόδιο να αναδειχθεί ως στρατιωτικός αρχηγός του ΕΛΑΣ. Βέβαια μετά την διαφωνία του με την συμφωνία της Βάρκιζας χαρακτηρίσθηκε και πάλι προδότης για το ΚΚΕ. Τελικά αποκαταστάθηκε το 2011 και το 2018 με αποφάσεις της ΚΕ του ΚΚΕ.
Στην συνέχεια οι Ακροναυπλιώτες αποτέλεσαν στην κυριολεξία λίστα μελλοθανάτων και όμηροι για εκτέλεση ως “αντίποινα” των Ναζί.
Από τους 200 εκτελεσμένους της Καισαριανής οι 160 ήταν Ακροναυπλιώτες πατριώτες στην πλειοψηφία τους κομμουνιστές.
Ερωτήματα και Ζητούμενες Απαντήσεις
Ήταν σωστή η τακτική της ηγετικής ομάδας του ΚΚΕ εντός της Ακροναυπλίας να απαγορεύσει αυστηρά κάθε απόπειρα απόδρασης κρατουμένου ακόμη και όταν κατέρρευσε το καθεστώς Μεταξά που τους εξόρισε ;
Γιατί το ΚΚΕ άφησε ουσιαστικά αβοήθητους τους Ακροναυπλιώτες ακόμη και στην φάση μετά την κατάρρευση του Μεταξικού καθεστώτος ;
Την 1η Μαΐου του 1944 που οι Ναζί (είχε αρχίσει η κατάρρευση στα διάφορα μέτωπα) οδηγούσαν προς εκτέλεση τους 200 Ακροναυπλιώτες γιατί δεν έκανε κάτι για την απελευθέρωση τους ο πανίσχυρος ΕΛΑΣ ;
Στην ιστοριογραφία της εποχής υπάρχουν αμφιλεγόμενες απαντήσεις στα ερωτήματα αυτά. Κάποιες μιλάνε για μια δύσκολη περίοδο με σύγχυση και αδύναμη ηγεσία στο ΚΚΕ. Κάποιες άλλες μιλάνε για αχρείαστες θυσίες και παραγωγή ηρώων. Είμαι σκεπτικιστής απέναντι σε όλες τις ερμηνείες. Έχω δώσει κάποιες ερμηνείες προσωπικά αλλά ο καθένας ας ψάξει το θέμα και ας βγάλει τα δικά του συμπεράσματα, πέρα από τις δεδομένες εγκληματικές ευθύνες του φασιστικού καθεστώτος Μεταξά, αλλά και των δοσίλογων που παρέδωσαν τους εξόριστους της Ακροναυπλίας στους Ναζί, που δεν χωρούν καμιά αμφισβήτηση.
Ανεξάρτητα από τις εκτιμήσεις του καθένα η τραγική εκτέλεση των 200 Ελλήνων Πατριωτών ήταν ένα ανθρώπινο έγκλημα των Ναζί που δεν προσφέρεται για καμιά εκμετάλλευση από τον οποιοδήποτε και το Υπουργείο Πολιτισμού έκανε πολύ καλά που διασφάλισε την απόκτηση των φωτογραφιών και την έκθεση τους σε κάποιο μνημείο ιστορικής μνήμης.
Να μην ξεχνάμε λοιπόν και ταυτόχρονα να συνειδητοποιούμε ότι η Εθνική Συμφιλίωση και η καταδίκη της εχθροπάθειας και του μίσους είναι προϋπόθεση για την Δημοκρατία και την Ελευθερία μας.
Δρ Κωνσταντίνος Χαϊνάς
