Γιατί ο Φάνης Σπανός είναι η σωστή επιλογή για Περιφερειάρχης Στερεάς Ελλάδας

Μετά τα αποτελέσματα των Περιφερειακών εκλογών της 26^ης Μαΐου, την ερχόμενη  Κυριακή ψηφίζουμε για τον Περιφερειάρχη Στερεάς Ελλάδας. Ο κάθε πολίτης έχει μπροστά του δύο επιλογές. Η μία είναι για τον κ. Φάνη Σπανό και υπέρ αυτής της επιλογής θα αναφερθώ και θα επιχειρηματολογήσω.  Ο κ. Σπανός λοιπόν με βάση τα αποτελέσματα της 1^ης Κυριακής απέδειξε ότι είναι πολύ “σκληρό καρύδι”, κερδίζοντας σχεδόν το 40% των ψήφων των πολιτών της Στερεάς Ελλάδας. Να θυμίσω ότι ο Κώστας Μπακογιάννης την 1^η Κυριακή το 2014 είχε συγκεντρώσει το 41,35% των ψήφων. Να σημειώσουμε ότι ο κος Φάνης Σπανός, πήρε επτά και μισή μονάδες (7,50%) περισσότερες από το ποσοστό που συγκέντρωσε το  κόμμα που τον υποστήριξε, δηλαδή η Νέα Δημοκρατία. Στοιχείο που αποδεικνύει ότι υπερψήφισαν το ψηφοδέλτιο του, πολίτες πολύ πέρα από τον πολιτικό χώρο της Νέας Δημοκρατίας. Επιτρέψτε μου στην συνέχεια να μιλήσω λίγο πιο προσωπικά για τον Φάνη, όπως τον ξέρουμε και όπως ο ίδιος θέλει να τον αποκαλούμε.

Καταρχήν να ξεκαθαρίσω ότι με τον Φάνη, δεν ανήκουμε στην ίδια πολιτική οικογένεια, ούτε στην ίδια περιφερειακή παράταξη, αφού το 2014 ήμασταν “αντίπαλοι”, εγώ ως υποψήφιος Περιφερειάρχης στους “Ενεργούς Πολίτες” και ο Φάνης ως αντιπεριφερειάρχης Ευβοίας στο ψηφοδέλτιο του Κώστα Μπακογιάννη. Όμως στα πέντε χρόνια που συνυπήρξαμε στο Περιφερειακό Συμβούλιο, γνώρισα ένα νέο άνθρωπο, ήπιο, χαμηλών τόνων, με μια μόνιμη αλλά πολύ συμπαθή αναστολή στον λόγο του, ο οποίος όμως είναι πάντα συγκροτημένος και με επιχειρήματα. Πρακτικός άνθρωπος όντας μηχανικός και επιχειρηματίας με γνώση της αγοράς, πάντα έβλεπε τα θέματα στην ουσία τους και ήθελε να καταλήγουμε πάντα σε συγκεκριμένες προτάσεις. Αυτό που μου άρεσε στο Φάνη ήταν ότι ποτέ δεν έχανε την ψυχραιμία του ακόμη και όταν ορισμένες φορές πιεζόταν αφόρητα από κάποιες κριτικές που του ασκούσαμε εγώ και άλλοι συνάδελφοι στο Περιφερειακό συμβούλιο, για πολλά από τα προβλήματα της Εύβοιας, τα οποία βεβαίως δεν δημιουργήθηκαν την περίοδο που αντιπεριφερειάρχης ήταν ο Φάνης. Δεχόταν με καρτερικότητα την κριτική, που πολλές φορές ήταν πολύ σκληρή για πολλά από αυτά τα προβλήματα της Εύβοιας, αλλά προσπαθούσε πάντα να βλέπει την θετική πλευρά των πραγμάτων και πάντα δεχόταν προτάσεις δικές μου και της υπόλοιπης αντιπολίτευσης που ήταν σωστές και εποικοδομητικές.

Όσοι παρακολουθήσατε τα δύο debates των υποψηφίων Περιφερειαρχών της Στερεάς Ελλάδας, θα καταλάβατε από τον πρώτο γύρο των ερωτήσεων, ότι ο Φάνης ήταν ίσως από τους μόνους που γνώριζε τι σημαίνει Περιφερειακή αυτοδιοίκηση και είχε γνώση της Περιφερειακής πραγματικότητας. Συγκεκριμένος στις απαντήσεις του, γνώστης της Περιφέρειας, μπορούσε να βάλει σε μια σειρά τα προβλήματα, να χαράξει τις προτεραιότητες και να κάνει τις σωστές ιεραρχήσεις. Ίσως είμαι αυστηρός στην κρίση μου, αλλά θεωρώ ότι οι ατάκες που ακούστηκαν από τον ανθυποψήφιο του, του τύπου, “θα γίνω άμισθος Περιφερειάρχης εάν δεν καταφέρω να κάνω το Πανεπιστήμιο Στερεάς” και κάποιες άλλες παρόμοιες, περισσότερο κατατέθηκαν  για εντυπωσιασμό, παρά προσέφεραν κάτι, ούτε μας διαφώτισαν για τις προθέσεις και τις προτάσεις του για την Περιφέρεια. Δεν νομίζω ότι οι πολίτες της Στερεάς Ελλάδα έχουν ανάγκη από τέτοιες λαϊκίστικες δεσμεύσεις.  Οι πολίτες θέλουν τον Περιφερειάρχη να ενώνει και να εμπνέει και να δημιουργεί συνθήκες συναίνεσης και συνεννόησης για την επίλυση των προβλημάτων.  Και ασφαλώς να αμείβεται ο Περιφερειάρχης, γιατί είναι αποκλειστικής απασχόλησης σύμφωνα με τον Νόμο. Και μάλιστα πρέπει να αμείβεται καλά, για να μην εξαρτάται από κανένα οικονομικό συμφέρον και να προσφέρει τις υπηρεσίες του χωρίς προσωπικό όφελος και χωρίς ιδιοτέλεια.

Ο Φάνης ασφαλώς έκανε και λάθη, είχε και παραλείψεις και αδυναμίες στην θητεία του. Όμως αποδείχθηκε άνθρωπος που μάθαινε γρήγορα. Και από τα λάθη του και από την ομάδα του και από τους ανθρώπους που μιλάει ο Φάνης μαθαίνει. Γιατί έχει μάθει να ακούει και όταν ακούς μαθαίνεις. Είναι γνωστό ότι ο Φάνης αμφισβητήθηκε ακόμη και από τον ίδιο του τον χώρο στην πρώτη φάση της ανακήρυξης του ως υποψήφιος Περιφερειάρχης. Όμως σε πολύ λίγο χρόνο με την στάση του, με την συμπεριφορά του, με την εμπειρία και την γνώση που απέκτησε πέντε χρόνια τώρα στην Περιφέρεια, απέδειξε ο ίδιος, ακόμη και στους πιο δύσπιστους ότι μπορεί να είναι ο αυριανός Περιφερειάρχης της Στερεάς Ελλάδας και τα αποτελέσματα της 1^ης Κυριακής έχουν και την δική του σφραγίδα.

Ο Φάνης λοιπόν όπως τον γνώρισα, είναι ο υποψήφιος Περιφερειάρχης που την επόμενη ημέρα, μπορεί να ενώσει και να συνεννοηθεί αν όχι με όλους, αλλά με τους περισσότερους συνδυασμούς, διασφαλίζοντας την απαραίτητη συναίνεση και συνεννόηση μέσα στο Περιφερειακό Συμβούλιο για το καλό της Περιφέρειας και της επίλυσης των προβλημάτων της. Τέλος μπορεί να είναι ο Περιφερειάρχης που θα εκφράζει όλους τους πολίτες χωρίς ψεύτικους διαχωρισμούς, αυτός που στην συγκυρία αυτή είναι ο πιο κατάλληλος και έχουμε ως Περιφέρεια περισσότερο ανάγκη.

Χαλκίδα 28-5-2019

Κώστας Χαϊνάς

Περιφερειακός Σύμβουλος Στερεάς Ελλάδας

Η Ελλάδα των Πολλών και η Ελλάδα των Ελίτ

Ακούμε τελευταία ένα άλλο διχαστικό σύνθημα - ερώτημα. Είστε με την Ελλάδα των “Πολλών” ή με την Ελλάδα των “Ελίτ” ; Είναι στην πραγματικότητα η νέα (πιο lite) έκδοση του συνθήματος “ή εμείς ή αυτοί”, ή του άλλου ακόμη πιο διχαστικού “ή τους τελειώνουμε ή μας τελειώνουν”. Αυτοί οι άνθρωποι δεν μπορούν να ξεφύγουν από τον διχαστικό λόγο. Χρειάζονται πάντα έναν εχθρό. Αυτός θα είναι είτε οι “Ελίτ”, είτε οι “Λίγοι” , είτε τέλος πάντων κάποιοι  “άλλοι”, που επιβουλεύονται πάντως την Ελλάδα και είναι πάντα η μεριά των “κακών”.

Το σύνθημα αυτό είναι ο εκφυλισμός της ταξικής ανάλυσης, που θέλει πάντα μια κοινωνία σε μια ανειρήνευτη διαπάλη. Μια ανάλυση όμως των περίφημων ταξικών αντιθέσεων, που στις σύγχρονες συνθήκες είναι εκφυλισμένη και ξεπερασμένη. Όχι, ότι δεν υπάρχουν αντικρουόμενα συμφέροντα και διλλήματα σε πολλά προβλήματα. Απλά οι λύσεις δεν είναι πάντα με δύο εκδοχές. Μπορεί να είναι με δύο αλλά και με τρεις ή τέσσερις εκδοχές, που θα ικανοποιούν ενδεχομένως όχι μόνο μία πλευρά, αλλά περισσότερες και γιατί όχι, όλες με ένα δίκαιο τρόπο. Έχει αποδειχθεί πλέον με τον πιο σκληρό ίσως τρόπο και με θυσίες ίσως εκατομμυρίων ανθρώπων, ότι οι κοινωνίες προχωρούν με συνθέσεις, με συναινέσεις, με συνεννοήσεις και με υπερβάσεις. Αυτό έδειξε το μεγάλο πείραμα της ευρωπαϊκής ενοποίησης μετά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο με την Ευρωπαϊκή Ένωση, του πολιτικού φιλελευθερισμού και της ελεύθερης οικονομίας, απέναντι στο υπόδειγμα του απάνθρωπου “υπαρκτού σοσιαλισμού”, που φιλοδοξούσε να καταργήσει την εκμετάλλευση ανθρώπου από άνθρωπο, όπως έλεγε η βασική Μαρξιστική Αρχή. Αλλά όχι μόνο δεν κατάργησε την εκμετάλλευση των “Πολλών” από τους “Λίγους”, αλλά επέφερε δραματικές συνέπειες, όχι μόνο στο επίπεδο της ζωής των ανθρώπων, αλλά ακόμη και στην ίδια την ανθρώπινη ύπαρξη με εκατομμύρια θύματα στο όνομα του “Ανώτερου Σκοπού”.

Άλλωστε σήμερα οι Ελίτ μιας χώρας δεν είναι οι “κακοί” όπως θέλουν να τις εμφανίζουν κάποιοι λαϊκιστές. Μια χώρα χωρίς Ελίτ, είναι μια φτωχή χώρα. Ελίτ μιας χώρας είναι αυτοί που ξεχωρίζουν στα γράμματα και στις τέχνες. Ελίτ μιας χώρας είναι οι άριστοι της επιστήμης. Ελίτ μιας χώρας είναι αυτοί που ξεχωρίζουν με τις καινοτομίες τους, με τους νεωτερισμούς τους, με τις ανακαλύψεις τους, με τις εφευρέσεις τους. Ελίτ μιας χώρας είναι οι επιχειρηματίες που πέτυχαν να μπουν σε μεγάλες ξένες αγορές, να μεγαλώσουν τις εξαγωγές της χώρας μας. Ελίτ μιας χώρας είναι αυτοί που διέπρεψαν στην ναυτιλία και έκαναν την χώρα μας μία από τις ισχυρότερες χώρες στον εμπορική ναυτιλία. Ελίτ μιας χώρας είναι οι Έλληνες που διαπρέπουν στα καλύτερα Πανεπιστήμια του εξωτερικού, που όταν τους καλέσαμε να έρθουν να βοηθήσουν στις διοικήσεις των Πανεπιστημίων ανταποκρίθηκαν αμέσως, αλλά μετά από λίγα χρόνια τους διώξαμε. Όλες αυτές τις “Ελίτ” τις καταδικάζουμε ; Δεν τις θέλουμε ; Μπορούν να συνειδητοποιήσουν αυτοί που εκφέρουν αυτόν τον διχαστικό λόγο, τι θα είναι η Ελλάδα χωρίς αυτές τις “Ελίτ” ;  Είτε έχουν άγνοια κινδύνου, είτε συνειδητά τα εκφέρουν αυτά τα διχαστικά διλήμματα, απλά και μόνο για να ψαρεύουν σε θολά νερά ψήφους, χωρίς όμως νόημα, χωρίς εξηγήσεις, χωρίς επιχειρήματα. Ναι δεν άκουσα κανέναν από αυτούς που εκφέρουν αυτόν τον λόγο ένα επιχείρημα γιατί είναι κακό να έχουμε ελίτ. Και γιατί είναι καλό ο διχασμός σε “Πολλούς” και σε “Ελίτ”. Ένα επιχείρημα, ένα λογικό συνειρμό, μία σκέψη. Μόνο συνθήματα.

Δεν είναι δυνατόν σήμερα να εμπνέει η διχαστική ομιλία του εμφυλίου Πολέμου και του Άρη Βελουχιώτη. Θυμάμαι την αριστερά της μεταπολίτευσης κάθε εκδοχής, που έκανε ότι περνούσε από το χέρι της για να ξεχάσουμε ως κοινωνία και ως Έθνος τις αιματηρές σελίδες της ιστορίας μας που αφορούσαν τον εμφύλιο πόλεμο. Και έρχονται κάποιοι σήμερα και μας θυμίζουν όχι μόνο τι έλεγαν οι άνθρωποι εκείνοι της εποχής, αλλά προσπαθούν να πείσουν την ελληνική κοινωνία ότι αυτά τα λόγια είναι αξεπέραστα ιστορικά και αποτελούν οδηγό για τους Έλληνες και ειδικά για την νεολαία μας. Αλίμονο εάν οι ηγέτες της χώρας μας, προβάλλουν σήμερα τους διχαστικούς λόγους του 1944-1949 από οποιαδήποτε πλευρά δεν έχει σημασία, ως υπόδειγμα για την νεολαία μας. Αλίμονο εάν τα λόγια εκείνων που επαίρονται για τις σφαγές του αδελφού από τον αδελφό του, ως πρότυπο ομιλίας. Αλίμονο μας…

Αυτά λοιπόν τα διχαστικά συνθήματα αποδεικνύουν ένα και μόνο. Αυτοί που τα εκφέρουν δεν μπορούν να εκφράσουν ούτε ένα Έθνος, ούτε όμως και μια κοινωνία, η οποία – ευτυχώς- αποτελείται και από “Πολλούς” και από “Ελίτ”.

21-5-2019

Κώστας Χαϊνάς

Τι θέλουμε ; Να αλλάξουμε την Ευρώπη ή περισσότερο Ευρώπη ;

Ακούω και διαβάζω από διάφορες πλευρές για την ανάγκη αλλαγής στην Ευρώπη και αναρωτιέμαι. Το κύριο πρόβλημα σήμερα στην Ευρώπη είναι να αλλάξουν οι πολιτικές της, ή να υπερασπιστούμε την Ενωμένη Ευρώπη και ότι έχει κατακτηθεί μέχρι σήμερα και να ενισχύσουμε περαιτέρω την ευρωπαϊκή ενοποίηση; Το φάσμα των δυνάμεων που θέλουν να αλλάξουν τις πολιτικές στην Ευρώπη είναι μεγάλο και καλύπτει οριζόντια σχεδόν ολόκληρο το πολιτικό σκηνικό. Στην πράξη, αυτές οι δυνάμεις διαφωνούν με την ευρωπαϊκή ολοκλήρωση όπως εξελίσσεται. Στις δυνάμεις αυτές συγκαταλέγονται από κάθε τύπου εθνικιστές και αντιευρωπαϊστές τύπου Όρμπαν και Σαλβίνι και είναι λογικό να επιδιώκουν την αλλαγή στην Ευρώπη. Έως τους πιο ήπιους ευρωσκεπτικιστές απ’ αυτούς, που επιδιώκουν την επαναφορά στο μοντέλο του Έθνους – Κράτους, σε μια ίσως πιο χαλαρή Ένωση. Βεβαίως έχουμε και τους κάθε τύπου λαϊκιστές, “αριστερούς” ή “δεξιούς” οι οποίοι διαφωνούν με την σημερινή όπως λένε πορεία της Ευρώπης και θέλουν να την αλλάξουν. Στην ουσία πολεμάνε την σημερινή Ευρωπαϊκή Ένωση και τις κατακτήσεις της. Ζητάνε αλλαγή πολιτικών στην Ευρώπη, ισχυριζόμενοι ότι σήμερα κυριαρχούν οι “νεοφιλελεύθερες” δυνάμεις και επιδιώκουν την αλλαγή των συσχετισμών, ώστε να αλλάξουν την Ευρώπη, όπως λένε. Στις δυνάμεις αυτές συγκαταλέγονται από τις εγχώριες πολιτικές δυνάμεις η ριζοσπαστική αριστερά, αλλά και όσες δυνάμεις βρίσκονται εντός των άλλων πολιτικών σχηματισμών με παρόμοιο ευρωσκεπτικισμό, που είναι πολύ κοντά στην λογική αυτή.

Η Ενωμένη Ευρώπη είναι οικοδόμημα που οφείλεται στις συντονισμένες και κοινές προσπάθειες δύο μεγάλων πολιτικών οικογενειών. Της συντηρητικής και φιλελεύθερης οικογένειας και της πολιτικής οικογένειας της σοσιαλδημοκρατίας. Συναγωνιζόμενες είτε συνεργαζόμενες. Οι άλλες πολιτικές δυνάμεις, ακροδεξιές και αριστερές, λαϊκιστές και εθνικιστές κάθε τύπου και χρώματος, ήταν διαχρονικά απέναντι στην προσπάθεια αυτή και πολέμησαν κάθε διαδικασία ενοποίησης και συνεργασίας. Η πορεία αυτή ασφαλώς δεν ήταν εύκολη. Μέσα από πολλές δυσκολίες, αντιτιθέμενα εθνικά συμφέροντα, με σφυροκοπήματα δεξιών και αριστερών λαϊκιστών και εθνικιστών, οικοδομήθηκε η σημερινή σύγχρονη και ειρηνική Ευρώπη, με το καλύτερο επίπεδο ευημερίας για τους πολίτες της, υπόδειγμα για πολλούς λαούς στη γη. Μέσα από πολλά οικονομικά πλαίσια στήριξης, μεταφέρθηκαν γιγάντιοι οικονομικοί πόροι, από τις πλούσιες χώρες προς τις φτωχότερες. Μετά την 2^ο Παγκόσμιο Πόλεμο, είχαμε την μεγαλύτερη περίοδο ανοδικής ευημερίας όλων των κοινωνιών της Ενωμένης Ευρώπης. Είναι χαρακτηριστικά τα παραδείγματα όπως της Ελλάδας, που στην δεκαετία του πενήντα, ήταν από τις πιο καθυστερημένες χώρες του Κόσμου και σήμερα φιγουράρει, παρά την δεκαετή κρίση, στις πιο πλούσιες χώρες του πλανήτη. Οι χώρες του “υπαρκτού σοσιαλισμού” που κατέρρευσε το 1989, μέσα σε λίγα χρόνια κάλυψαν καθυστερήσεις δεκαετιών και σήμερα αναπτύσσονται με ρυθμούς που τις ζηλεύουν ακόμη και οι πιο ισχυρές χώρες. Η Ευρωπαϊκή Ένωση λοιπόν αναδεικνύεται το μεγαλύτερο πολιτικό εργαστήριο συνεργασίας χωρών με διαφορετικό οικονομικό επίπεδο, με μεγάλες κοινωνικές ανισότητες, με διαφορετικές ταχύτητες σε όλα τα επίπεδα και οι οποίες σήμερα έχουν κατακτήσει ένα κοινό θεσμικό πλαίσιο για τα περισσότερα πεδία της πολιτικής, συνεργάζονται στους ευρωπαϊκούς θεσμούς και αναζητούν από κοινού μέσα από αμοιβαίες υποχωρήσεις και συμβιβασμούς, μια κοινή πορεία.

Ασφαλώς αυτή η πορεία δεν είναι στρωμένη με ροδοπέταλα. Άλλοι θέλουν ταχύτερους ρυθμούς στην διαδικασία της ενοποίησης, άλλοι θέλουν πιο προσεκτικούς και αργούς ρυθμούς. Όμως οι βασικές ευρωπαϊκές δυνάμεις, συντηρητικές, φιλελεύθερες και προοδευτικές, που αποτελούν τις κινητήριες δυνάμεις της ευρωπαϊκής ενοποίησης, συμφωνούν στον κοινό στόχο. Στην Ενωμένη Ευρώπη. Αυτές οι δυνάμεις παρά τις διαφορές τους βρίσκουν τα κοινά τους σημεία, προχωρούν κάθε φορά στους αναγκαίους συμβιβασμούς και προχωρούν. Αυτή άλλωστε είναι η Ευρώπη. Κάθε βήμα της ευρωπαϊκής ενοποίησης είναι προϊόν συναινέσεων, συνθέσεων και συμβιβασμών. Όλες οι κατακτήσεις της Ενωμένης Ευρώπης είναι αποτέλεσμα των πολιτικών αυτών δυνάμεων, οι οποίες εύρισκαν κάθε φορά τον τρόπο για να ξεπεράσουν τις δυσκολίες και τα εμπόδια της ενοποίησης. Αυτές οι δυνάμεις είναι οι πραγματικές προοδευτικές δυνάμεις, που επιδιώκουν το βάθεμα της ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης. Και απέναντι στις δυνάμεις αυτές, είναι οι δυνάμεις της πραγματικής συντήρησης, οι δυνάμεις της εθνικιστικής και λαϊκίστικης “δεξιάς” και “αριστεράς”. Είναι οι δυνάμεις του ευρωσκεπτικισμού, του αντιευρωπαϊσμού και της ματαίωσης της ευρωπαϊκής ενοποίησης. Είτε ανοικτά, είτε συγκεκαλυμμένα. Γιατί εκτός από αυτές τις δυνάμεις που ανοικτά πολεμούν την Ενωμένη Ευρώπη, είναι και οι δυνάμεις που δήθεν θέλουν –όπως λένε-  μιαν άλλη Ευρώπη. Απέναντι στην “νεοφιλελεύθερη” όπως την ονομάζουν Ευρώπη.

“Νεοφιλελεύθερη” Ευρώπη χαρακτηρίζουν την σημερινή Ευρωπαϊκή Ένωση οι δυνάμεις της εγχώριας λαϊκιστικής αριστεράς, οι οποίοι επίσης θέλουν να αλλάξουν την Ευρώπη. Και όποτε το θυμούνται χτίζουν “Μέτωπα του Νότου”, απέναντι στις πλούσιες χώρες του Βορρά. Και ας έχουν μεταφερθεί γιγάντιοι οικονομικοί πόροι από τον Βορρά στον Νότο της Ευρώπης, μέσα από τα ευρωπαϊκά διαρθρωτικά προγράμματα και τους ευρωπαϊκούς προϋπολογισμούς. Και ας έχουμε στα χρόνια της Ευρωπαϊκής Ένωσης τη μεγαλύτερη σύγκλιση και κάλυψη τεράστιων ανισοτήτων ανάμεσα σε Κράτη και σε κοινωνικές τάξεις. Στην Ευρωπαϊκή Ένωση δεν ισχύει ότι οι πλούσιοι γίνονται πλουσιότεροι και οι φτωχοί φτωχότεροι, όπως ισχυρίζεται η ριζοσπαστική αριστερά. Ποτέ άλλοτε τα φτωχότερα κοινωνικά στρώματα δεν έχουν εξασφαλίσει ένα ελάχιστο επίπεδο διαβίωσης, όπως έχει διασφαλιστεί στον ευρωπαϊκό χώρο, με το ελάχιστο εγγυημένο εισόδημα και τις άλλες κοινωνικές παροχές. Ποτέ άλλοτε τα μεσαία στρώματα δεν είχαν περισσότερες ευκαιρίες από την ευρωπαϊκή πραγματικότητα. Με εξαίρεση βέβαια την χώρα μας, όπου τα μεσαία στρώματα, εξοντώνονται τα τελευταία χρόνια μέσω μιας ολέθριας υπερφορολόγησης.  Και ας σώθηκαν τέσσερις χώρες του ευρωπαϊκού Νότου –ανάμεσα σ’ αυτές και η Ελλάδα-, την τελευταία δεκαετία από τα βράχια της ανοικτής χρεοκοπίας, με την δημιουργία νέων ευρωπαϊκών θεσμών αλληλεγγύης και αλληλοβοήθειας.

 

Ασφαλώς υπάρχουν και οι δυνάμεις που επιδιώκουν ταχύτερους ρυθμούς στην διαδικασία της ευρωπαϊκής ενοποίησης, χωρίς όμως να αμφισβητούν ή να απορρίπτουν το σημερινό ευρωπαϊκό κεκτημένο. Είναι οι δυνάμεις που θέλουν περισσότερη Ευρώπη, όχι όμως μια άλλη φανταστική Ευρώπη. Όπως και οι δυνάμεις που πιστεύουν στην ευρωπαϊκή προοπτική, αλλά προτείνουν ότι το εγχείρημα εξασφαλίζει περισσότερες προϋποθέσεις επιτυχίας εάν και εφόσον βασίζεται σε πιο αργούς και πιο προσεκτικούς ρυθμούς στην διαδικασία της ευρωπαϊκής ενοποίησης. Και αν εκτιμήσουμε τις εξελίξεις που είχαμε με το Brexit στην Βρετανία, είτε παλαιότερα με την απόρριψη του Ευρωπαϊκού Συντάγματος, αυτή η θέση δεν στερείται μιας λογικής βάσης. Ας δούμε για παράδειγμα την πρόταση για την καθιέρωση του ευρωομόλογου. Δηλαδή την καθιέρωση ενός τρόπου φτηνού δανεισμού των μελών της ευρωζώνης. Με το ευρωομόλογο θα δανείζεται με το ίδιο επιτόκιο η Γερμανία για παράδειγμα και η Ελλάδα. Αυτό κατ’ αρχήν ακούγεται σωστό και δίκαιο, αλλά μια πιο προσεκτική και αντικειμενική ματιά, μπορεί να καταλάβει ο καθένας μας ότι η εφαρμογή του ευρωομόλογου προϋποθέτει κάποιες σημαντικές αλλαγές στα Κράτη μέλη της ευρωζώνης και ιδιαίτερα σε αυτά όπως η χώρα μας με ευάλωτα δημοσιονομικά και με ένα πολιτικό σύστημα που εύκολα διολισθαίνει στην παροχολογία. Δέστε σήμερα τι γίνεται με τον διαγωνισμό προεκλογικών παροχών που επιδεικνύει η Κυβέρνηση, την ίδια στιγμή που η ΔΕΗ καταρρέει, τα χρέη προς την εφορία αυξάνονται και τα κόκκινα δάνεια βουλιάζουν όλο και περισσότερο το τραπεζικό σύστημα. Και αν σκεφτούμε ότι το δημόσιο χρέος χρόνο με τον χρόνο μεγαλώνει, αν και ακόμη διανύουμε περίοδο χάριτος από τους εταίρους μας, δηλαδή δεν πληρώνουμε σχεδόν ούτε ένα ευρώ για τοκοχρεολύσια. Δεν θα συμφωνήσουν στην καθιέρωση ενός ευρωομόλογου, οι πλούσιες χώρες του Βορρά για να εξυπηρετήσουν ένα πελατειακό κρατικοδίαιτο σύστημα της Ελλάδας, το οποίο αναπαράγεται μέσα από την παροχολογία και τις πελατειακές σχέσεις. Και όχι μόνο αυτό. Όσο οι χώρες όπως η δική μας, δεν προχωρούν σε γενναίες μεταρρυθμίσεις και αλλαγές στο Κράτος, στους θεσμούς, στην οικονομία, που θα μας μετασχηματίσουν σε μια κανονική ευρωπαϊκή χώρα, τόσο θα αυξάνεται και ο ευρωσκεπτικισμός στις πλούσιες χώρες του Βορρά, τόσο θα καθυστερεί η ευρωπαϊκή ενοποίηση, τόσο θα απορρίπτεται το ευρωομόλογο. Άρα λοιπόν ΝΑΙ στο ευρωομόλογο, αλλά πριν απ’ αυτό πρέπει να κάνουμε πολλά πράγματα που επιμένουμε να μην κάνουμε εμείς στην χώρα μας αλλά όσες χώρες διεκδικούν το ευρωομόλογο. Με άλλα λόγια το ευρωομόλογο θα το κατακτήσουμε με την αξία μας και δεν θα μας το χαρίσει κανένας, στο όνομα μιας ευρωπαϊκής αλληλεγγύης και μόνο.  

Η Ευρωπαϊκή Ένωση είναι κατάκτηση των ευρωπαίων πολιτών. Δεν είναι δεδομένη η περαιτέρω δημοκρατική της ολοκλήρωση, εάν την αφήσουμε στον αυτόματο πιλότο. Και αυτό που χρειάζεται να κάνουν οι ευρωπαίοι μεταρρυθμιστές, σε όποιον πολιτικό χώρο και αν ανήκουν, είναι να πείσουν, αντιμετωπίζοντας όχι μόνο την πολεμική των αντιευρωπαϊστών, την κριτική των ευρωσκεπτικιστών, αλλά και όλους αυτούς που θέλουν να αλλάξουν την Ευρώπη που στην πράξη όμως θέλουν την διάλυσή της και όχι την πραγματική δημοκρατική της ενοποίηση.

5-5-2019

Κώστας Χαϊνάς

Δεν πείθετε κ. Τσίπρα

Στην πρόσφατη εκδήλωση της “γέφυρας Μπούλμαν”, όπως ευφυώς αποκαλέστηκε από κάποιους αρθρογράφους η συγκεκριμένη πρωτοβουλία του προέδρου της συμμαχίας των σοσιαλιστών δημοκρατών και της κας Κατσέλη, εκ του αποτελέσματος, αλλά και λόγω της απουσίας των άλλων πολιτικών δυνάμεων που αποτελούν αυτό που ονομάζουμε κεντροαριστερά, δηλαδή το Κίνημα Αλλαγής και το Ποτάμι, θα μπορούσαμε να πούμε “άνθρακες ο θησαυρός” ή το σαφάρι πήγε στράφι. Όμως στο σημείωμα μας θέλουμε να σταθούμε περισσότερο στην ουσία, δηλαδή κυρίως σ’ αυτά που ακούστηκαν και όχι ποιοι παραβρέθηκαν ή ποιοι απουσίαζαν. Κυρίως θα μας απασχολήσουν οι θέσεις που ανέπτυξε στην ομιλία του ο κος Τσίπρας και κυρίως η “ειλικρινής”, όπως την αποκάλεσε πρόσκληση του για “Προοδευτικό Μέτωπο” η “Συμμαχία” ή “Συμπαράταξη”, θα δούμε πως θα την βαφτίσει τελικά. Πιθανά να έχει συνειδητοποιήσει ότι έχει πει τόσο πολλά ψέματα που τώρα χρειάζεται να διευκρινίζει όταν μιλάει, ότι  μιλάει ειλικρινά…

Κάνοντας λοιπόν μια ιστορική αναδρομή στην ευρωπαϊκή πορεία μετά τον πόλεμο, αναγνώρισε μεν την κοινωνική πρόοδο που συντελέσθηκε, αλλά ξέχασε όμως να πει ότι αυτή η κοινωνική Ευρώπη, είναι έργο των δύο μεγάλων ευρωπαϊκών  οικογενειών. Της Σοσιαλδημοκρατίας και της Συντηρητικής – Φιλελεύθερης οικογένειας. Η Αριστερά, την οποία ο ίδιος εκπροσωπεί όπως είπε και ξεκαθάρισε ότι ο ΣΥΡΙΖΑ είναι αριστερά και δεν είναι, ούτε θέλει να είναι Κεντροαριστερά, ήταν εν πολλοίς απέναντι στην μεταπολεμική ευρωπαϊκή οικοδόμηση και στις πολιτικές των δύο  μεγάλων πολιτικών οικογενειών που οικοδόμησαν την σύγχρονη Ευρώπη. Η Αριστερά κάθε έκφανσης, με κάποιες επιμέρους διαφοροποιήσεις ασφαλώς, είχε κυρίως στραμμένο το βλέμμα της, στις χώρες της οικοδόμησης του “υπαρκτού σοσιαλισμού”, που όμως κατέρρευσε σαν χάρτινος πύργος, μετά την πτώση του τείχους του Βερολίνου το 1989. Καμιά αναφορά όμως δεν έκανε ο κος Τσίπρας, για τα μεγάλα αυτά ιστορικά γεγονότα και την μεγάλη ήττα που υπέστη ο “υπαρκτός σοσιαλισμός” και κατ’ επέκταση και η αριστερά, από την αστική δημοκρατία και τον ευρωπαϊκό καπιταλισμό. Αντίθετα αποκάλεσε “βίαιη ενσωμάτωση” τις εντατικές προσπάθειες των ίδιων των χωρών του “υπαρκτού σοσιαλισμού”, για την ένταξη τους στην ευρωπαϊκή οικογένεια, υιοθετώντας εμμέσως πλην σαφώς την θεωρία της ιμπεριαλιστικής επέμβασης ως αιτία για την κατάρρευση τους.

Αναπτύσσοντας το ανιστόρητο αφήγημά του περί επικράτησης του απάνθρωπου -όπως τον αποκάλεσε-  “νεοφιλελεθερισμού” μετά το 1980 στην Ευρώπη, αναφέροντας ως τεκμήριο την διακυβέρνηση της κας Θάτσερ στην Βρετανία. Έτσι κάνοντας ένα αυθαίρετο λογικό άλμα και χωρίς καμιά τεκμηρίωση, μίλησε για επικράτηση του και κυριαρχία του σε όλη την Ευρώπη. Που γιγάντωσε τις κοινωνικές ανισότητες. Μέγα ψέμα βέβαια, αφού τεκμηριωμένα οι κοινωνικές ανισότητες στην Ευρώπη έχουν αμβλυνθεί μετά τον πόλεμο και οι εργαζόμενοι στην ΕΕ απολαμβάνουν σήμερα το μεγαλύτερο και το καλύτερο κοινωνικό Κράτος της υφηλίου. Ξεχνάει επίσης να πει ότι τα σοσιαλδημοκρατικά κόμματα είναι έως και σήμερα παρά την υπαναχώρηση τους, συμπρωταγωνιστές στην συγκρότηση πλειοψηφικών, είτε συμμαχικών Κυβερνήσεων στις περισσότερες χώρες της Ευρώπης μέχρι σχεδόν το τέλος της δεκαετίας του 2000. Και ασφαλώς και η δεύτερη μεγάλη οικογένεια της φιλελεύθερης – συντηρητικής παράταξης, είχε και αυτή το μερίδιό της και την θετική της συνεισφορά στην μεταπολεμική διακυβέρνηση και πρόοδο των χωρών της Ευρώπης. Και οι δύο οικογένειες μοιράζονται τις κατακτήσεις της Ευρώπης. Και η κάθε μία κέρδισε και ωφελήθηκε, από τις πολιτικές της άλλης. Σε ένα βαθμό συνέκλιναν σε πολλά κρίσιμα θέματα. Και αυτό αποδείχθηκε καλό για τις κοινωνίες της Ευρώπης. Έτσι χτίζεται σήμερα η Ευρωπαϊκή Ένωση. Με συναινέσεις και συγκλίσεις. Δεν κατονομάζει βεβαίως ο κος Τσίπρας ποιες ακριβώς είναι αυτές οι κυρίαρχες νεοφιλελεύθερες Κυβερνήσεις που καταδυναστεύουν την Ευρώπη. Που παραδώσανε τα κλειδιά στους αδυσώπητους τεχνοκράτες όπως είπε, εφαρμόζοντας λανθασμένες συνταγές. Πως επιτρέψαμε στον νεοφιλελευθερισμό να γίνει η επίσημη ευρωπαϊκή οικονομική θρησκεία, το επίσημο δόγμα, είπε με έμφαση. Που αναφέρεται ο ποιητής άραγε ; Στην Γερμανία της κας Μέρκελ που συγκυβερνά με τους σοσιαλδημοκράτες, που ο ίδιος ο κος Τσίπρας τους είχε υποδείξει ως την καλύτερη επιλογή τους, μετά τις τελευταίες εκλογές στην Γερμανία ; Στην Γαλλία του κ. Μακρόν που στην τελευταία του επίσκεψη στην Αθήνα είχε πει τόσο καλά λόγια ο κος Τσίπρας και είχε πει πόσο πολύ συμφωνεί μαζί του ;  Στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή ; Στο Eurogroup ; Στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο ; Στους ευρωπαϊκούς θεσμούς που μας στάθηκαν τόσο πολύ και έμπρακτα στην δεκαετία της κρίσης ; Δεν μας το διευκρίνισε ο κος Τσίπρας αυτό. Φαντάσματα είναι τέλος πάντων αυτοί οι “νεοφιλελεύθεροι” στην Ευρώπη ; Εάν όμως εννοεί τελικά όλους αυτούς, αλλά για κάποιο λόγο δεν θέλει να τους κατονομάσει, θα πρέπει να μας εξηγήσει κάποια πράγματα. Αυτοί δεν είναι οι εταίροι μας που μας βοήθησαν να βγούμε από τα μνημόνια και την κρίση ; Που μας δάνεισαν αν και πολλές από αυτές τις χώρες είναι φτωχότερες από την Ελλάδα ; Που μας πάγωσαν τις δόσεις του χρέους μας ; Που μας επιστρέφουν τα κέρδη των ελληνικών ομολόγων που παρακρατούν οι Τράπεζές τους ; Πως γίνεται να είναι ταυτόχρονα και οι “νεοφιλελεύθεροι” δυνάστες μας όπως λέει ; Αυτά μόνο ο κος Τσίπρας τα ξέρει αλλά είναι και ο μόνος ικανός να λέει κάτι και το αντίστροφό του, χωρίς να του καίγεται καρφάκι για τις συνέπειες. Και κάποιοι από το ακροατήριο του να εκστασιάζονται για την ευστροφία του, αφού “πιάνει πουλιά στον αέρα”, λέγοντας στην ουσία ατεκμηρίωτες βερμπαλιστικές πομφόλυγες.

Και μάλιστα –ισχυρίσθηκε- ότι αυτός δηλαδή ο “νεοφιλελευθερισμός”, ήταν η βασική αιτία της χρηματοπιστωτικής κρίσης, που χτύπησε την Ευρώπη στο τέλος της δεκαετίας του 2000, αλλά και τη χώρα μας. Η οποία χώρα μας σύμφωνα με τον κ.Τσίπρα, “έγινε το πειραματόζωο του νεοφιλελεύθερου σοκ”, όπως το χαρακτήρισε, “παραδίνοντας τα κλειδιά στο ΔΝΤ”. Αναρωτιέμαι σε τι διαφέρει αυτή η ερμηνεία από τις θεωρίες του κάθε τύπου συνομωσιολόγου, για τους “ξένους” που βάλθηκαν να μας πτωχεύσουν. Ξεχνάει ο κος Τσίπρας ότι η κρίση χτύπησε τους αδύνατους κρίκους της Ευρώπης και όχι τις ισχυρές χώρες και κυρίως αυτές που είχαν πάρει τα μέτρα τους, είχαν κάνει τις αναγκαίες μεταρρυθμίσεις και είχαν προετοιμαστεί, όπως είχε κάνει η Γερμανία με τις μεταρρυθμίσεις του σοσιαλδημοκράτη Στρέντερ πριν την κα.Μέρκελ. Ενώ στην Ελλάδα στο κρίσιμο δεύτερο μισό της δεκαετίας του 2000, όχι μόνο δεν κυριαρχούσε ο “νεοφιλελευθερισμός”, αλλά ο κρατικίστικος λαϊκισμός του κ. Καραμανλή και του κ. Παυλόπουλου με τους χιλιάδες διορισμούς στο δημόσιο, της ψεύτικης ευμάρειας και των τεράστιων δημοσιονομικών ελλειμμάτων, που τόσο δυσκολεύεται να μιλήσει ο κος Τσίπρας. Και αντί να αναγνωρίσει τις τεράστιες προσπάθειες δημοσιονομικής προσαρμογής που έγιναν με τα δύο μνημόνια, από τις Κυβερνήσεις της περιόδου 2009-2014, ασφαλώς με λάθη και καθυστερήσεις ιδιαίτερα στις διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις, χαρακτηρίζει την Ελλάδα της περιόδου αυτής, όργανο του “νεοφιλελεύθερου πειραματισμού”. Για τον δικό του αχαλίνωτο λαϊκισμό της ίδιας περιόδου, του διχαστικού “ή εμείς ή αυτοί”, ή του “θα τους τελειώσουμε ή θα μας τελειώσουν”, των “γερμανοτσολιάδων” ούτε λέξη, ούτε μία αναφορά. Πρώτο εξάμηνο του 2015 υπό την δική του πρωθυπουργία, δεν υπήρξε σύμφωνα με τον κ.Τσίπρα. Μάλλον μόνο στα δικά μας μυαλά υπάρχει αυτή η καταστροφική για την χώρα περίοδο. Να μην πούμε για την περίοδο μετά την υπογραφή του 3^ου  αριστερού μνημονίου, που στις εκτιμήσεις του κου Τσίπρα ξεκίνησε ως πραξικόπημα, μετεξελίχθηκε ως εκβιασμός των εταίρων και διολίσθησε τελευταία σε αποτελεσματική συμφωνία. Α, κοιτάξτε μας είπε, το δικό μας μνημόνιο ήταν κάτι άλλο. Πολύ ηπιότερο από τα δύο προηγούμενα μας διαβεβαίωσε. Πως θέλατε να είναι κ. Τσίπρα, όταν στο τέλος του 2014 είχε ολοκληρωθεί σχεδόν η δημοσιονομική προσαρμογή και η χώρα είχε πρωτογενές  –μικρό μεν αλλά είχε- πλεόνασμα ; Παρόλα αυτά εσείς μόλις αναλάβατε το 2015, βάλατε επιπλέον δυσβάστακτους φόρους και  αυξήσατε περαιτέρω τις ασφαλιστικές εισφορές, με καταστροφικές συνέπειες για την μεσαία τάξη. Αντί λοιπόν να κάνετε την αυτοκριτική σας και να πείτε ότι χάσαμε πολύτιμο χρόνο μέχρι να σας φύγουν οι αυταπάτες σας και να κάνετε τα φροντιστήρια σας,  εις βάρος όμως της χώρας, κοκορεύεστε γιατί αυξήσατε το χρέος σε απόλυτους αριθμούς λιγότερο από τους προηγούμενους.

Στην συνέχεια ο κος Τσίπρας μας μίλησε για έναν νέο μπαμπούλα, τον “νοεφιλελευθερισμό”. Ο οποίος μας είπε ότι πάει μαζί με την εθνικιστική αντιευρωπαϊκή ακροδεξιά, την τροφοδοτεί. Εδώ διατύπωσε έναν ακατανόητο παραλογισμό. Πως όμως ο “νεοφιλελευθερισμός”, που σύμφωνα με τα δικά του λεγόμενα θέλει να δρα ασύδοτα καταργώντας τα εθνικά σύνορα, συμβαδίζει με την ακροδεξιά που θέλει να χτίσει σύνορα στις χώρες της Ευρώπης, μόνο ο κος Τσίπρας γνωρίζει. Πως όμως ο “νεοφιλελευθερισμός”, που σύμφωνα με τα δικά του λεγόμενα, θέλει ασύδοτες αγορές χωρίς κανόνες, συμβαδίζει με την ακροδεξιά της Ευρώπης που θέλει περιορισμούς στην κίνηση των ανθρώπων και των κεφαλαίων, μόνο στο δικό του κοφτερό μυαλό μπορεί να υπάρχει. Το αφήγημά σας κ. Τσίπρα δεν πείθει και για έναν επιπλέον λόγο. Γιατί εσείς εχτές και για τέσσερα χρόνια ήσασταν συγκυβερνήτες με τους ακροδεξιούς ΑΝΕΛ και δεν μας είπατε καμιά κουβέντα. Γιατί δύο φορές μάλιστα τους προτιμήσατε για συνεταίρους, ενώ υπήρχαν και άλλες επιλογές για τις οποίες όμως δεν αφιερώσατε ούτε ένα λεπτό. Δεν ξεχνάμε κ. Τσίπρα ότι το 2015 σύσσωμη η ακροδεξιά της Ευρώπης σας χειροκροτούσε μέσα στο ευρωκοινοβούλιο. Άλλωστε ο λαϊκίστικος αντιευρωπαϊσμός και ο ευρωσκεπτικισμός, εκφράστηκε επανειλημμένα στην Ευρώπη όχι μόνο από ακροδεξιά κόμματα, αλλά και από κόμματα της αριστεράς και τον ΣΥΡΙΖΑ. Γι αυτά δεν μας είπατε τίποτα.

Εκεί βέβαια που ξεπέρασε κάθε προηγούμενο εαυτό του ο κος Τσίπρας ήταν όταν έβαλε τον εαυτό του και τον ΣΥΡΙΖΑ στο νέο υπόδειγμα, που πρέπει να λειτουργήσει ως αντιπαράδειγμα στην Ευρώπη που κυριαρχεί όπως είπε ο “νεοφιλελευθερισμός”. Και αναφέρθηκε στα αντι-παραδείγματα της Πορτογαλίας και της Ισπανίας όπως τα ονόμασε, μαζί με αυτό της Ελλάδας. Όμως κάποιος πρέπει να θυμίσει στον κ. Τσίπρα ότι στην Πορτογαλία και στην Ισπανία επικεφαλής των δύο Κυβερνήσεων είναι οι σοσιαλδημοκράτες των χωρών αυτών. Επίσης το κόμμα της αριστεράς κ. Τσίπρα στην Πορτογαλία δεν έχει καμιά σχέση με την έξαλλη στάση που είχε ο ΣΥΡΙΖΑ μέχρι το 2015. Είχαν αποδεχθεί τις περιοριστικές πολιτικές (μνημόνια) που είχε υπογράψει η προηγούμενη συντηρητική διακυβέρνηση της χώρας τους και σήμερα στηρίζει τους σοσιαλδημοκράτες στην Κυβέρνηση. Αυτές είναι κάποιες μικρές αλλά με μεγάλες ποιοτικές διαφορές  με την δική σας στάση και πολιτική πριν και μετά το 2015. Μην κάνετε λοιπόν τέτοιες ανιστόρητες συγκρίσεις, γιατί ενισχύσετε την εκτίμηση πολλών συμπολιτών μας για έλλειψη κάθε μέτρου στις αναφορές σας.

Τι μένει λοιπόν στον κ. Τσίπρα για να μπορέσει να γίνει πιστευτός ; Και όταν μιλάει να μην χρειάζεται να επικαλείται την λέξη ειλικρινής. Γιατί στην πολιτική οι ηγέτες πρέπει να είναι πάντα ειλικρινείς και όταν κάνουν λάθη αναλαμβάνουν τις ευθύνες τους. Οι “μαγκιές”, το “κόλπα”, οι “ντρίπλες”, οι εκφράσεις “τους πήρε τα σώβρακα”, “τον έκανε μια χαψιά” που γράφουν έντυπα και εκστασιαζόμενοι αρθρογράφοι που τον δοξάζουν, πρέπει να τον προβληματίσουν και τον ίδιο, εάν βεβαίως έχει ενσυναίσθηση του τι έγινε στην χώρα τα τελευταία δέκα χρόνια. Εάν όμως αναζητά έναν τρόπο λύτρωσης, μόνο ένας τρόπος υπάρχει. Η αποδοχή της ήττας του. Γιατί όλα όσα υποστήριζε ηττήθηκαν. Όλα, δηλαδή έχει ήδη υποστεί Στρατηγική ήττα. Όλες αυτές οι πρωτοβουλίες που παίρνει σήμερα ο κος Τσίπρας, επικαλούμενος τις προοδευτικές δυνάμεις που χτες λοιδορούσε, για την αντιμετώπιση της επέλασης του “νεοφιλελευθερισμού” όπως λέει, μόνο ως ενέργειες προσωπικής διάσωσης εκλαμβάνονται από πολλούς.  Αλλά προσωπικά δεν νομίζω ότι έχει πολλές πιθανότητες επιτυχίας, το σενάριο αυτό. Γιατί ο κος Τσίπρας δεν μπορεί να είναι ο ηγέτης του αύριο. Όσο και αν έχει αλλάξει. Όσο και αν έχει μετανιώσει για τις χθεσινές ακρότητές του. Μπορεί ηλικιακά να είναι νέος. Όμως πολιτικά ήδη έχει “γεράσει”.  Μια Στρατηγική ήττα όμως δική του και του κόμματός του , ίσως μπορέσει να λειτουργήσει λυτρωτικά και για τον ίδιο, αλλά και για το κόμμα του. Γιατί έτσι ίσως αναγνωρίσει την πραγματική του ήττα, που έχει ήδη πραγματωθεί εδώ και πολύ καιρό, αλλά δεν θέλει εγωιστικά να παραδεχθεί.  Και έτσι μπορεί να έρθει και η λύτρωση.

7-3-2019

Κώστας Χαϊνάς